Thema's
De mens heeft de principes van de kernfysica al lang geleden ontdekt. Meer dan een eeuw geleden begon hij die te gebruiken voor het diagnosticeren en behandelen van ziekten. De nucleaire geneeskunde wordt steeds geavanceerder en doeltreffender, en alsmaar meer mensen komen ermee in aanraking. Zij heeft, zoals andere toepassingen, geprofiteerd van de vooruitgang van de kennis. De Belgen zijn niet alleen pioniers van de nucleaire elektriciteitsproductie, maar ook van andere nucleaire toepassingen. Ze hebben meer bepaald een rol te vervullen bij het veiligstellen van de bevoorrading van radio-isotopen in de toekomst.
Een onvolledig beeld
Voor veel burgers roept kernenergie maar twee dingen op: de atoombom en de kerncentrales. Nochtans zijn de talrijke toepassingen van kernenergie meer aanwezig in ons leven dan we denken. De allereerste toepassingen van de kernfysica waren trouwens medisch van aard en dus bij uitstek gericht op het welzijn van de mensen. Op het einde van de 19de eeuw maakte de fysicus Wilhelm Röntgen zijn eerste radiogrammen.
30 miljoen behandelde patiënten per jaar
Sinds dit eerste begin hebben de technieken van de nucleaire geneeskunde zich constant verder ontwikkeld. Ze hebben onder meer voordeel getrokken van de kennis die is verworven in het kader van het onderzoek naar energie. Ze hebben ook nuttig gebruik gemaakt van de apparatuur voor de productie van de noodzakelijke isotopen. In de ontwikkelde landen zijn er maar heel weinig mensen die niet op een bepaald moment in hun leven te maken krijgen met een diagnose of een therapie in de nucleaire geneeskunde. Elk jaar worden er wereldwijd 30 miljoen mensen behandeld.
De nucleaire geneeskunde in de problemen
Maar de nucleaire geneeskunde dreigt in de problemen te komen. Ze maakt immers gebruik van isotopen die grotendeels worden geproduceerd met behulp van onderzoeksreactoren. Daar zijn er in de hele wereld maar vijf van en die zijn aan het verouderen. Als ze niet worden vervangen, dreigt er een tekort aan radio-isotopen. Er zijn reeds voortekenen geweest, met periodes van tijdelijke schaarste tijdens welke zieken niet konden worden behandeld.
Centrale rol voor België
België is een pionier van het civiel gebruik van kernenergie, en is dat ook zo op het gebied van de nucleaire geneeskunde. Een van de reactoren die isotopen produceert, is Belgisch. En het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol is kandidaat voor de installatie van een nieuwe reactor, die de wereldcapaciteit zou kunnen vergroten. Bovendien zijn het Instituut voor Radio-elementen in Fleurus en andere Belgische ondernemingen erg belangrijk voor de fabricage van elementen waar de geneeskunde zich wereldwijd van bedient.
Sterilisatie van ons voedsel
Ook wat andere vreedzame toepassingen van kernenergie betreft, bevindt ons land zich in de voorhoede. Denk maar aan de sterilisatie, waarmee bacteriën in voedingsmiddelen of op medisch materieel kunnen worden gedood. Of aan de productie van zeer specifieke onderdelen die onontbeerlijk zijn voor de "schone" auto's van morgen. Of aan alle toepassingen in de industrie, landbouw en ruimtevaart die ook bijdragen tot ons welzijn.
Artikels over Toepassingen
Meer dan een eeuw geleden werden de eerste toepassingen van de nucleaire geneeskunde ontwikkeld. Jaarlijks worden die nu toegepast om 30 miljoen mensen te diagnosticeren of te behandelen. België speelt hierin een belangrijke rol, zowel wat de productie van radio-elementen, als het ontwerp en de fabricage van apparatuur betreft.
In de hele wereld produceren vijf reactoren, waaronder een Belgische, 90% van de belangrijkste radio-isotopen die in de geneeskunde worden gebruikt. Deze onderzoeksreactoren bereiken stilaan het einde van hun levensduur. De bevoorrading is al een paar keer in het gedrang gekomen, waardoor sommige patiënten niet konden worden behandeld. De medische wereld trekt aan de alarmbel en vraagt om nieuwe reactoren.
Schadelijke bacteriën houden we graag uit ons voedsel. En al evenmin willen we dat ze medische instrumenten besmetten waarmee we worden behandeld. In deze en nog andere gevallen schiet een toepassing van kernenergie te hulp: de radiosterilisatie.
Nucleaire technieken stellen ons in staat om terug te gaan in het verleden, zodat we het beter kunnen begrijpen. De kans is groot dat ze ook alom aanwezig zullen zijn in de toekomst, want bijvoorbeeld het "doperen" van silicium in reactoren maakt het mogelijk om noodzakelijke onderdelen te vervaardigen voor hybride auto's.
Kernfysica wordt veel gebruikt in de landbouw, het grondwaterbeheer, het CO2-onderzoek en talrijke onderzoeken ter bevordering van de ontwikkeling en van een duurzamere wereld. Het zijn geen spectaculaire, maar wel uiterst belangrijke toepassingen. Ook in de industrie wordt de nucleaire technologie veel gebruikt.