Thema's
De expansie van kernenergie vertraagde fors tijdens het laatste decennium van de 20ste eeuw. Tal van landen namen de beslissing om geleidelijk uit de elektriciteitsproductie met kernenergie te stappen. Vandaag liggen de kaarten anders en keert de situatie. De opwarming van de aarde en de uitputting van de fossiele brandstoffen leiden tot een New Deal. De levensduur van talrijke centrales wordt verlengd. De uitstapprogramma's worden herzien. Nieuwe investeringen en concrete bouwprojecten zien wereldwijd het licht.
Tsjernobyl-effect
Na de spectaculaire groei van de jaren '70 en '80 zijn de investeringen in kerncentrales voor elektriciteitsproductie fors achteruitgegaan. In een eerste fase was de vertraging verklaarbaar doordat er voldoende capaciteit geïnstalleerd was. Vervolgens, na 1986 en het ongeval in Tsjernobyl, werd de antinucleaire stroming sterker en vond ze weerklank bij de bevolking. Onder druk werden projecten voor nieuwe centrales zowat overal ter wereld opgeschort. Alleen de nog lopende bouwprojecten werden voortgezet.
New Deal
Vanaf het begin van de 21ste eeuw ontstond er geleidelijk een nieuwe situatie, een 'New Deal' . Het werd steeds duidelijker dat door het ongebreidelde verbruik van fossiele brandstoffen de reserves opgebruikt geraakten. Bovendien lag dat verbruik aan de basis van de ondertussen alarmerende problematiek van het broeikaseffect en de klimaatgevolgen daarvan. Het energiebeleid moest bijgestuurd worden. Kernenergie - samen met energiebesparing en hernieuwbare bronnen - is een van de hefbomen die ons in staat stellen om deze nieuwe uitdagingen aan te gaan en af te stappen van een uitsluitend op fossiele energie gebaseerde economie.
New Build
De heropleving kwam er eerst in de landen van Centraal- en Oost-Europa en Azië. In Oost-Europa was de bouw van kerncentrales opgeschort. Die werd hervat en voortgezet. De westerse technologische en veiligheidsstandaarden zijn er voortaan van toepassing. Ook in Aziatische landen worden nieuwe kerncentrales gebouwd. De vraag naar elektriciteit neemt er toe en die landen willen niet massaal afhangen van steenkool. Rusland volgde deze beweging. Vervolgens nam deze logica van 'New Build' uitbreiding in de Verenigde Staten en drong ook door in Europa. Veel landen stappen er af van het beleid gericht op een uitstap uit kernenergie omdat dit vandaag niet langer haalbaar blijkt.
Verlenging van de levensduur
Parallel is gebleken dat een groot aantal centrales die veertig jaar terug gebouwd werden, in alle veiligheid hun productie kunnen voortzetten. In de Verenigde Staten, maar ook in een aantal Europese landen, werden veiligheidsmechanismen ontwikkeld om de exploitatie zonder risico's voort te zetten. Hiervoor zijn meestal grootschalige investeringen vereist. De beslissingen zijn dus zowel gebaseerd op economische als veiligheidsfactoren.
Artikels over New Deal - New Build
Momenteel bedraagt de nucleaire capaciteit voor elektriciteitsproductie op wereldniveau 370 GW. Een vijftigtal reactoren zijn in aanbouw en meer dan 130 andere zijn besteld of gepland. Het gaat erom een antwoord te bieden op de toenemende vraag naar elektriciteit en tegelijk het aandeel van fossiele brandstoffen in de energiebevoorrading te verminderen. Prognoses laten toe te stellen dat tegen 2060 deze capaciteit nagenoeg zal verdrievoudigen tot rond de 1 100 GW. Tegen het einde van de eeuw gaan bepaalde futuristische projecties in de richting van een productiecapaciteit van 11 000 GW.
Moet een kerncentrale na een bepaald aantal jaren, bijvoorbeeld na veertig jaar, stilgelegd worden? Sommigen pleiten daarvoor. Anderen wijzen erop dat een dergelijke radicale optie geen zin heeft. Als de veiligheidsomstandigheden verzekerd, gecontroleerd en gecertificeerd zijn door een onafhankelijke autoriteit, dan kan de exploitatie worden voortgezet. Te vergelijken met een auto die in het verkeer kan blijven als hij met succes door de Autokeuring komt. Dat is in ieder geval de praktijk die zich in de Verenigde Staten doorzet.
Kernenergie dekt momenteel 30% van het elektriciteitsverbruik en bekleedt een belangrijke plaats in het Europese energielandschap. Steeds meer landen beslissen deze plaats te behouden of te versterken. Een tiental beslissingen tot investering in nieuwe centrales (waarvan enkele reeds in aanbouw) en een twintigtal gevorderde projecten laten er geen twijfel over bestaan: ook Europa vat een periode van nucleaire 'New Build' aan.
Niet alleen in de Verenigde Staten wordt de werkingsduur van centrales verlengd. Ook in Europa zet die trend zich door. België besliste onlangs om zijn drie oudste reactoren tien jaar langer open te houden. En ook Nederland, Spanje, Hongarije en Zwitserland namen gelijkaardige beslissingen.
De Belgische regering heeft, in een principebesluit, bepaald dat de exploitatieduur van de kernreactoren Doel 1, Doel 2 en Tihange 1 met tien jaar kan worden verlengd. Concreet wil dat zeggen dat deze reactoren tot in 2025 operationeel kunnen blijven. Het gaat hier echter niet om een 'blanco cheque': voor het zover is, zal de nucleaire exploitant grondige werkzaamheden uitvoeren onder toezicht van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC).