Finland, een voorbeeld?

De Finse energiepolitiek gaat uit van een lange termijnvisie op de eigen noden. Finland is een land met een grote energiebehoefte, onder meer omwille van haar klimaat, haar oppervlakte en haar  industrie. Finland beschikt bovendien niet over steenkool-, olie- of gasvoorraden en de hydro-elektrische capaciteit is laag. Als gevolg daarvan richtte het land zich zo'n 30 jaar geleden op kernenergie. Kernenergie werd op een vlotte manier geïntegreerd in een globale aanpak van het energievraagstuk, rekening houdend met de verschillende parameters die zijn verbonden met energieverbruik: bevoorrading en elektriciteitsprijzen, afvalbeheer en sinds kort ook klimaatdoelstellingen.

Wat verstaat men onder het « Finse model »?

Dit model steunt op enkele eenvoudige uitgangspunten: de grootste energieverbruikers hebben zich verenigd om samen meerderheidsaandeelhouder te worden van de belangrijkste energieproducent, wat hen toelaat om elektriciteit te kopen aan de kostprijs.

De Finse industrie bestaat voornamelijk uit twee energie-intensieve sectoren: hout en papier. Het zijn echter deze sectoren die 60% bezitten van de belangrijkste Finse energieproducent TVO (Teollissuden Voima Oyj). De rest van de aandelen is in handen van de energie-industrie, de chemie- en staalbedrijven, en de gemeenten. Door hun eigen productie-installatie te financieren, kan de Finse industrie hier als eerste van profiteren door hun energie aan te kopen aan de kostprijs, dus goedkoper dan op de markt. Ze slagen er in om winst te maken door de energie die ze zelf niet nodig hebben verder te verkopen aan de marktprijs.

Nog investeringen in de sector van kernenergie

Finland telt op dit ogenblik 4 kernenergiereactoren, die samen instaan voor 33% van de elektriciteitsproductie van het land. Waterkrachtcentrales leveren daarnaast 15,5% extra elektriciteit. De overige elektriciteit wordt ingevoerd. Het land wil echter minder afhankelijk zijn van buitenlandse energie, die voornamelijk afkomstig is uit Rusland (het volledige aandeel van gas en 15% van de elektriciteit zijn Russisch). Dit is één van de redenen waarom Finland in 2003 besliste een EPR (European Pressurized Reactor) te bouwen op het terrein van Olkiluoto, waar zich al twee van de vier centrales bevinden. Dit project, het resultaat van een consortium tussen AREVA en Siemens, vormt op dit ogenblik de grootse industriële werf in Europa.  Met meer dan 3800 arbeiders van 60 verschillende nationaliteiten is deze werf een echte logistieke uitdaging. Indien het huidige bouwtempo wordt aangehouden, zal de reactor in 2012 in werking treden. Het zal dan de krachtigste reactor ter wereld zijn, met een vermogen van 1600 MW. Ter vergelijking, de krachtigste Belgische kerncentrale (Tihange 3) heeft een vermogen van 1050 MW. Deze eerste reactor van derde generatie beschikt over twee opmerkelijke nieuwigheden: de « core catcher », of opvangbak die de brandstof opvangt in het geval van fusie van het hart van de reactor en een dubbele afsluiting in beton van een meter dik.

Hier zal het echter niet bij blijven. Op 6 mei 2010 nam de Finse regering de beslissing om twee extra reactoren te bouwen. Deze zullen toelaten dat het land tegen 2020 volledig onafhankelijk wordt op vlak van energieproductie.

Twee verklaringen liggen aan de basis van de investeringen in de kernenergiesector. Enerzijds wil Finland zich losmaken van Rusland, waarvan het land historisch afhankelijk is. Anderzijds koestert het land de hoop om tegen 2020 zowat 38% van haar elektriciteit te produceren op basis van hernieuwbare energie.

Kernafval: Finland is koploper in Europa

Al van bij het prille begin van de ambitieuze Finse energiepolitiek, hield het land rekening met het afvalbeheer. Toen Finland begin jaren '80 besliste om te investeren in kernenergie als basis voor haar energieproductie, werd meteen een strategie uitgewerkt voor het beheer van radioactief afval op lange termijn. Dertig jaar later is het land al het meest vergevorderd op vlak van de definitieve verwijdering van hoogradioactief afval in diepe geologische lagen: de site van Eurajoki, vlakbij Olkiluoto, is in opbouw. Vanaf 2020 zal daar het hoogradioactief afval, afkomstig van gebruikte Finse brandstof, worden opgeslagen.

Een gelijkaardige beslissing ontbreekt tot nu toe in België, hoewel in 2009 al een besluit werd genomen over de verlenging van de levensduur van onze centrales.

Finland is dus een voorbeeld binnen Europa. De beslissing in 2003 om kernenergie opnieuw te lanceren op haar grondgebied, is uitgemond in een algemene nucleaire renaissance: Italië, Frankrijk en Groot-Brittannië zijn haar voorbeeld gevolgd. Dit bewijst de efficiëntie van een land waar kernenergie deel uitmaakt van een consensus, dankzij een pragmatische visie van de leiders van het land.